آشنایی با تحریک الکتریکی مغز(TDCS)

آشنایی با تحریک الکتریکی مغز

امروزه درمان های جدیدی در حیطه اختلال های روان شناختی و روان پزشکی به وجود آمده است. درمان هایی که به نسبت سالیان قبل اثربخشی سریع تر و کارآمد تری داشته و همچنین با عوارض کمتری هم همراه هستند.
یکی از این درمان های جدید، تحریک الکتریکی فراجمجمه ای یا همان TDCS است که یک تکنیک توانبخشی شناختی بوده و به عنوان نوعی نوروتراپی هم شناخته می شود.
در این مقاله قصد داریم تا جنبه های مختلف این شیوه ی درمانی را بررسی کرده و کاربردهای آن در اختلال های روانشناختی و روانپزشکی را بررسی کنیم.

تحریک الکتریکی چیست؟

TDCS یکی از روش های غیر تهاجمی تحریک مغز است که با استفاده از جریان الکتریکی ضعیف و پیوسته، اثر خود را به جا می گذارد.
این جریان الکتریکی پیوسته، تحریک پذیری نورونی را در نواحی خاص مغز، افزایش یا کاهش می دهد. این تغییر در تحریک پذیری نورونی به تغییر در عملکرد مغز منجر می شود و امروزه کاربرد گسترده ای در اختلالات نورولوژیکی و روانپزشکی پیدا کرده است.
در این روش درمانی، دو الکترود با توجه به اختلال مورد نظر روی قسمتی از سر قرار می گیرند. یکی از الکترود ها دارای بار مثبت و دیگری دارای بار منفی است.
جریانی که شدت آن بین ۲-۱ میلی آمپر متغیر است بین الکترود ها برقرار شده و بخشی از آن از طریق جمجمه وارد مغز می شود. جریان الکتریکی وارد شده به مغز قادر است فعالیت سلول های مغزی را تحت تاثیر قرارداده و از این طریق، اثرات درمانی به جا بگذارد. .
تحریک پذیری ایجاد شده در مغز، وابسته به شدت جریان، طول مدت تحریک و جهت جریان الکتریکی، متغیر است. برای اهداف بالینی که نیازمند اثرات طولانی مدت است، افزایش طول مدت تحریک یا قدرت تحریک حایز اهمیت است. از سوی دیگر تکرار جلسات و افزایش تعداد جلسات TDCS باعث انباشتگی اثرات درمانی آن می شود.

تاریخچه تحریک الکتریکی مغز

شاید تصور کنید که تحریک الکتریکی مغز یک درمان نوین و کاملا جدید است اما واقعیت این است که این تکنیک از هزاران سال پیش شناخته شده است.
اولین دستگاه های تحریک مغز، ماهی های زنده بودند. رومی ها و یونانیان باستان از قدرت شوک دهندگی گربه ماهی نیلی و ماهی دیگری با اشعه الکتریکی آگاه بودند.
گالن و اسکریبونیوس لارگوس در روم از ماهی الکتریکی برای درمان سردرد و اختلالات مختلفی استفاده می کردند. در ایران نیز ابوعلی سینا برای درمان سردرد از این شیوه استفاده می کرده است.
اشعه های الکتریکی احتمالا اولین دستگاه های تحریک مغزی به شمار می آمدند. این ماهی را رومی ها و یونانی ها برای درمان اختلال های گوناگون مورد استفاده قرار می دادند.
آن ها ماهی را روی پیشانی فرد بیمار قرار می دادند یا این که از بیمار می خواستند تا بر روی تعداد زیادی از ماهی زنده مذکور بایستد.
این ماهی انرژی خاص خود را تخلیه می کرد که البته در آن زمان و تا قرن ها بعد به عنوان الکتریسیته شناخته شده نبود. متاسفانه این ماهی ها به سادگی در دسترس نبودند تا اینکه در قرن هجدهم ماشین هایی ساخته شد که می توانستند الکتریسیته را بر حسب نیاز تولید کنند.

کاربرد های TDCS

TDCS بر انواعی از حوزه های حسی، حرکتی، شناختی و هیجانی اثر دارد. از این روش به خصوص در زمینه اختلال های افسردگی و اضطرابی استفاده می شود و نتایج درمانی مثبتی داشته است.
TDCS در بهبود سرعت پردازش مغزی، ظرفیت حافظه، توجه و کلیه عملکردهای شناختی موثر است.

  • میگرن
  • درد ناشی از صدمات تروماتیک نخاع و فیبرومیالژیا
  • سکته های مغزی و اختلالات تکلمی که به دنبال سکته مغزی ایجاد شده است.
  • کاهش اشتها
  • کاهش ولع (مواد ، سیگار ، غذا و الکل)
  • انواع دردهای مختلف که به دارو پاسخ نداده.
  • کمر درد های مزمن
  • پارکینسون و وزوز گوش

همچنین شواهد بسیاری اثر بخشی TDCS را بر بهبود توانمندی های شناختی مانند حافظه، یادگیری، توجه، برنامه ریزی، حل مسئله و غیره تایید می کنند.

عوارض TDCS

خوشبختانه این روش در صورت استفاده صحیح و زیر نظر متخصص با عوارض کمی همراه است. از مهم ترین عوارض این روش می توان به خواب آلودگی، کمی سوزش و قرمزی در ناحیه تحریک اشاره کرد که همه این عوارض مختصر بوده و بعد از یکی دو جلسه کاملا رفع خواهند شد.
در ضمن همه افراد الزاما به این عوارض دچار نخواهند شد.

چه کسانی نباید از دستگاه TDCS استفاده کنند؟

کسانی که باطری قلب و یا دستگاه تنظیم کننده ضربان قلب دارند و کسانی که پوست سر آنها زخم است و یا خراشیدگی دارند. کسانی که سابقه صرع و یا تومور مغزی دارند.

وقتی که دستگاه TDCS کار می کند، فرد چه احساسی دارد؟

در شروع درمان معمولا شخص احساس سوزش خیلی ضعیفی در ناحیه ای که الکترود وصل شده می کند و پس از مدتی از بین می رود.

چه کسانی می توانند از TDCS استفاده کنند؟

ماهیت TDCS و بی نیازی آن به شرکت فعالانه فرد در امر درمان باعث شده تا در محدوده سنی گسترده و انواعی از اختلالات (حتی زمانی که همکاری فرد در درمان کم است) قابلیت استفاده را داشته باشد.

آیا استفاده از TDCS فرد را از سایر درمان ها هم چون روان درمانی، کاردرمانی و غیره بی نیاز می کند؟

TDCS ابزاری است که توانمندی مغز را در پردازش اطلاعات ورودی افزایش می دهد. این ویژگی اثر بخشی سایر درمان ها را افزایش می دهد ولی فرد را از آن ها بی نیاز نمی کند.
برای مثال، هر چند TDCS در اختلال هایی مانند افسردگی و وسواس اثر بخش است اما افراد را از روان درمانی بی نیاز نمی کند.

برنامه زمانی استفاده از TDCS چگونه است؟

این درمان در عرصه بالینی ابزاری انعطاف پذیر محسوب می شود. جلسات درمانی آن از هفته ای یک بار تا استفاده روزانه متغیر است. هر چند که نتایج درمانی آن ها متفاوت خواهد بود.
جلسات پیوسته و متراکم نتایج بالینی بهتر و سریع تری دارند. فشردگی جلسات بر حسب نیاز درمانی فرد و سایر ویژگی ها تعیین می شود.
درمان با TDCS شامل دو مرحله فشرده و درمان نگهدارنده است. در مرحله فشرده، جلسات پی در پی برای فرد طراحی می شود و پس از دستیابی به نتایج بالینی رضایت بخش، درمان نگهدارنده که به شکل جلسات هفتگی یا ماهانه خواهد بود با هدف تثبیت نتایج بالینی اجرا می شود.
در صورت نیاز به مشاوره در زمینه انجام تحریک الکتریکی مغز و یا هر گونه سوال می توانید با کلینیک روانشناسی افرا در ارتباط باشید.

آشنایی با تحریک الکتریکی مغز(TDCS)
4 (80%) 2 votes

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

2 نظر

  1. نرگس خدابنده

    حمیده
    سلام روزتون بخیر
    مطلبتون خیلی خوب بود، من چند وقت بود که می خواستم در مورد تی دی سی اس بدونم مقاله شما هم خوب و روان بود هم کاربرداش رو ذکر کرده بودید ممنونم از شما

    پاسخ

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *