مشاوره تحصیلی

مشاوره تحصیلی

امروزه با گسترده شدن جوامع و پیچیده شدن روابط میان انسان ها و پیدایش مشکلات جدیدتر و بیشتر برای آنها، نیاز به راهنمایی و مشاوره بیشتر احساس شده و از اهمیت بالایی برخوردار است.

مشاوره یک فرایند یادگیری به منظور دریافت کمک و مشورت گرفتن و راهنمایی خواستن مراجع از مشاور است.

مشاور با تجربه و با صلاحیت علمی و حرفه ای، مراجع را جهت رسیدن به بینش و بصیرتی در مورد خود یاری داده و به او برای رسیدن به اهداف واقع بینانه اش کمک می نماید.

مشاوره دارای انواع مختلفی مانند خانواده، ازدواج، تحصیلی، شغلی و … بوده که مشاوره ی تحصیلی یکی از انواع مهم و سرنوشت ساز در زندگی انسان است.

مشاوره تحصیلی چیست

مشاوره ی تحصیلی به منظور کمک و راهنمایی دانش آموزان و دانشجویان در زمینه ی انتخاب رشته ی تحصیلی و دانشگاهی آنها و با توجه به ویژگی هایی مانند هوش و استعداد و علایق و نقاط ضعف و قوت فرد انجام می شود. همچنین، شرایط و امکانات، ریز نمرات سال های قبل، تنوع رشته ها و شرایط جامعه نیز نقش مهمی در این انتخاب دارند. مشاوره ی تحصیلی در این زمینه معمولا توسط ازمون های سنجش استعداد انجام می گیرد.

از انجایی که محیط مدرسه بهترین فضا و فرصت برای آموزش و ترویج شیوه های سازگاری صحیح در زندگی فردی و اجتماعی است، مشاوران از طریق تدریس مهارت های زندگی در مدرسه، نقش مهمی را در رشد همه جانبه و تکامل شخصیت دانش آموز و سازگاری او با موقعیت های زندگی حرفه ای، اجتماعی، و شخصیتی او بر عهده دارند.

همچنین، نقش مشاورین مدرسه در کسب تجارب تحصیلی و آموزشی دانش آموزان مانند کمک به ان ها در خصوص آموزش های مهارت های مطالعه، تقویت تحصیلی و افزایش قدرت یادگیری و بهسازی حافظه و تمرکز افراد، مشاوره ی شخصی و راهنمایی شغلی آنان نیز بسیار حائز اهمیت است.

لازم است مشاوران مدرسه با داشتن تجربه و علم و تخصص کافی بتوانند با معلمان، مدیران، و به ویژه والدین دانش آموزان تعامل سازنده ای برقرار کرده و با همکاری یکدیگر دانش اموز را در جهت رسیدن به اهداف آموزش و پرورش یاری نمایند.

همانطور که می دانیم، وظیفه ی اصلی مشاور فکر کردن با مراجع است و نه برای مراجع. بهمین دلیل تلاش مشاوران این است که با ایجاد رابطه ای همدلانه و صمیمانه مسئله ی انتخاب و تصمیم گیری و همچنین بررسی و تحلیل مشکل مراجع را برای او آسان کنند.

همچنین، مشاور تحصیلی با ایجاد روابط سازنده میان دانش آموز و اجتماع، تقویت اعتماد به نفس و قدرت هدفگذاری و کاهش اضطراب دانش آموزان، کمک به انتخاب شغلی متناسب با مهارت ها و توانمندی های آنان و فراهم کردن منابع برای توسعه و رشد فردی دانش آموزان و در نهایت، کمک به حل مسائل و مشکلات آن ها، دانش آموزان را در پیمودن مسیر صحیح زندگیشان هدایت می کنند.

وظایف مشاوران تحصیلی در مقاطع مختلف تحصیلی

در دوره ی ابتدایی لازم است مشاوران تحصیلی درباره ی چگونگی پیشرفت و یافتن نقاط ضعف و قوت دانش آموزان در زمینه ی رفتاری و درسی اقداماتی انجام دهند. این اقدامات شامل موارد زیر می باشد:

  • ۱- سنجش بینایی و شنوایی
  • ۲- سنجش میزان آمادگی ورود به مدرسه
  • ۳- تشخیص اختلال توجه و یادگیری و بیش فعالی در کودک و ارائه ی بهترین روش یادگیری متناسب شخصیت و استعداد های هر کودک
  • ۴- بررسی وضعیت روانی و اجتماعی و خانوادگی دانش آموز
  • ۵- قدرت درک و فهم مطالب و شناسایی حروف و انجام چهار عمل اصلی
  • ۶- بررسی قدرت خواندن و نوشتن
  • ۷- بررسی میزان پیشرفت دانش آموز و نیاز او به کلاس های تقویتی یا معلم خصوصی

از جمله خدمات مشاوره در دوره ی متوسطه نیز اطلاع رسانی به دانش آموز در مورد بلوغ و کمک به یافتن هویت و تصویری واقعی از خود، ارزیابی استعدادها و توانایی های دانش آموز، کمک به برقراری روابط اجتماعی مناسب و یافتن راه حل برای مشکلات تحصیلی و رفتاری آن ها، کمک به مقابله با فشارهای روانی در زندگی، تربیت جنسی و رفتاری دانش آموز، رشد خلاقیت ها و کارافرینی، و دراخر، هدایت تحصیلی دانش آموزان برای یافتن شغلی مناسب می باشد.

نقش و وظایف کلی که باید مشاوران تحصیلی چیست

بطور کلی، وظایف مشاور تحصیلی در تمامی مقاطع تحصیلی از ابتدایی تا دانشگاه هدایت تحصیلی دانش آموز بوده که شامل موارد زیر می باشد:

  • ۱- آموزش مهارت های مطالعه و یادگیری و روش های برنامه ریزی درسی، یادداشت برداری، خلاصه نویسی، و پاسخ به سوالات تستی و تشریحی و رعایت ویژگی های حافظه برای داشتن مطالعه ی صحیح با بهره وری بالاتر
  • ۲- شناخت و یافتن علل افت تحصیلی دانش آموز که می تواند در نتیجه ی عوامل بیرونی مانند خانواده و مدرسه و عوامل فردی مانند سلامتی جسمی و روانی، انگیزه ی دانش آموز، عدم آشنایی با روش های مطالعه و برنامه ریزی و علایق و استعدادهای او باشد.سپس، مشاور به حل مشکل افت تحصیلی و راه های غلبه بر آن به کمک خانواده، مدرسه، و خود دانش آموز می پردازد.
  • ۳- رفع رفتارهای نابهنجار و تشخیص زود هنگام بیماری های خلقی و اختلالات رفتاری از جمله سرکشی، ناسازگاری و بزهکاری و حل مشکلات درون خانوادگی دانش آموز با کمک خانواده ی او و در صورت نیاز ارجاع مراجع به روانشناس یا روانپزشک
  • ۴- ارائه ی راهکارهای مناسب برای حل مشکلات روحی و روانی دانش آموز
  • ۵- تشخیص اختلال یادگیری که بعضی اوقات به اشتباه از سمت آموزگار و مدرسه پایین بودن IQ تلقی می شود.
  • ۶- تشخیص سبک یادگیری کودک و سوق دادن او به شیوه ی مطالعه متناسب با شخصیت کودک
  • ۷- تشخیص اختلال توجه و بیش فعالی در کودک و آموزش رفتارهای مناسب این کودکان به والدین آن ها
  • ۸- هموار کردن مسیر موفقیت تحصیلی دانش آموز با استفاده از دانش روانشناسی و انسان شناختی و تجربیات مشاور
  • ۹- شناخت توانایی ها و محدودیت ها و امکانات موجود دانش آموز
  • ۱۰- شناسایی دقیق استعدادها و توانایی ها برای انتخاب رشته ی تحصیلی مناسب
  • ۱۱- همکاری و برقراری ارتباط مناسب بین دانش آموز با معلم، خانواده، و مسئولان مدرسه برای حل مشکلات تحصیلی، خانوادگی و روانی دانش آموز
  • ۱۲- سرعت بخشیدن به مطالعه و موفقیت در کنکور با صرفه جویی در وقت و زمان
  • ۱۳- کمک به والدین برای شناسایی دقیق تر استعدادها و توانایی ها و اختلال های شخصیتی احتمالی فرزندشان و فراهم کردن امکانات لازم برای رشد و شکوفایی آنها
  • ۱۴- افزایش قدرت تمرکز و بهسازی و تقویت حافظه و آموزش روش های تندخوانی و ارائه ی رژیم غذایی مناسب برای افزایش عملکرد حافظه و کاهش خستگی ذهن
  • ۱۵- آموزش مهارت های دادن آزمون مانند شیوه های آمادگی صحیح برای آزمون، مدیریت استرس و کاهش اضطراب امتحان و نحوه ی مدیریت زمان

از جمله نیازهای یک دانش آموز برنامه ریزی تحصیلی، یادگیری روش های صحیح مطالعه، یادگیری شیوه ی حل مسائل درسی، چگونگی مطالعه ی دروس مختلف، آشنایی با رشته ها و گرایش های مختلف آنان، شیوه های درست تست زنی و مهمتر از همه ی این ها انتخاب رشته ی مناسب برای کنکور می باشند که ضرورت وجود یک مشاور تحصیلی خوب را در زندگی تحصیلی فرد آشکار می نمایند.

دا ویژگی های یک مشاور تحصیلی خوب و قابل اعتماد که بتوانیم از راهنمایی هایش استفاده کنیم، را در ادامه بیان می کنیم

  • ۱- خوشنامی مشاور و کسب رتبه ی عالی در کنکورها جهت داشتن جنبه ی علمی مشاور برای مراجع
  • ۲- متخصص بودن مشاور: داشتن اطلاعات کافی از روش های یادگیری و نظریات مختلف در مورد آن و استفاده از این دانش در جلسات مشاوره و نیز آشنایی کامل به مسیر تحصیلی که دانش آموز باید آن را طی کند.
  • ۳- توجه به تفاوت های فردی، علائق، استعدادها و فعالیت های خاص هر فرد و برنامه ریزی بر اساس آن ها
  • ۴- آشنایی با اصول مشاوره
  • ۵- داشتن نگرش روان شناختی و مشاوره ای به انسان و قدرت درک شرایط او و داشتن مهارت های زندگی
  • ۶- داشتن هوش مالی بالا: به منظور انتخاب سریع ترین و کم هزینه ترین راه رسیدن به نتیحه ی مطلوب خصوصا از نظر مالی و زمانی برای مراجع
  • ۷- منظم بودن و مسئولیت پذیری مشاور و پیگیری دانش آموز
  • ۸- دلسوز بودن مشاور: اختصاص دادن زمان کافی به هر فرو و با ملایمت و نرمی رفتار کردن با او
  • ۹- مجرب بودن و سرعت انتقال بالا داشتن مشاور
  • ۱۰- آینده نگر بودن مشاور
  • ۱۱- جنبه ی انگیزشی داشتن مشاور: تشویق کردن دانش آموز و دادن انگیزه و روحیه به او و مثبت اندیش بودن مشاور
  • ۱۲- خلاق بودن مشاور: کشف راه حل های مختلف برای حل مسائل و مشکلات دانش آموز
  • ۱۳- برنامه ریزی برای هر فرد با پرسیدن سوالات کافی از او و توجه به سطح آمادگی و پیشینه ی او

امروزه راهنمایی و مشاوره ی حرفه ای برای کمک به افرادی است که در زمینه ی رشد، سازگاری، تصمیم گیری، روابط خانوادگی، مهارت های اجتماعی و سبک زندگی خود مشکل داشته و به دنبال یافتن راه حل مناسبی برای رفع مشکل خود با کمک مشاوری مجرب و اگاه هستند.

از آنجایی که نقش مشاوره ی تحصیلی تربیت نیروی انسانی آینده بوده و با توجه به افزایش روزافزون مشکلات روانی – اجتماعی دانش آموزان مانند اضطراب، افسردگی، مصرف مواد مخدر، رفتارهای نابهنجار، مشکلات تحصیلی، گرایش ارتباط با جنس مخالف، مشاوره ی تحصیلی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مشاور تحصیلی با شناخت همه جانبه ی دانش آموز می تواند او را به انتخاب صحیح رشته ی تحصیلی مناسب بر اساس علایق و توانایی ها و استعدادهایش هدایت کرده و او را در حل مشکلاتش یاری نماید.

با توجه به مطالب عنوان شده، لزوم گسترش خدمات راهنمایی و مشاوره در تمام مقاطع تحصیلی مشخص شده و حضور مشاوری آگاه از ارتباط مشکلات تحصیلی با زمینه های روانی_ اجتماعی دانش آموزان و توانا در استفاده از روش های راهنمایی و مشاوره به شکل فردی، گروهی و خانوادگی جهت بهبود عملکرد دانش آموزان در تمامی ابعاد زندگی ضروری به نظر می رسد.