مشاوره کودک

مشاوره کودک

یکی از بزرگ ترین اهداف والدین در زندگی، تامین بهداشت روحی، روانی و جسمی فرزندان و مشاهده ی شادی و آرامش و موفقیت آن ها می باشد.

کودکی مهم ترین دوران شکل گیری شخصیت انسان بوده و نقش بسیار مهمی در ساختن باورها و عقاید و رفتارهای آتی فرد دارد.

بنابراین، لازم است والدین با داشتن اطلاعات و آگاهی های لازم از روش های تربیتی و آموزش صحیح کودک، علاوه بر تامین مالی و فراهم کردن شرایط و امکانات رفاهی مناسب برای کودک خود، برای این امر مهم گام بردارند.

گاهی والدین در مسیر تربیت و آموزش کودک خود با مشکلات و مسائلی مواجه می شوند که خودشان به تنهایی قادر به حل آن ها نبوده و نیاز به کمک های تخصصی یک مشاور کودک پیدا می کنند.

مشاور کودک به ریشه یابی این مشکلات و رفع تنش ها با کمک والدین می پردازد و برای حل آن ها راهکارهایی را به والدین ارائه می دهد.

چرا باید به مشاور کودک مراجعه کنید

کودکان به دلیل داشتن حساسیت های ویژه ای در هر دوره از زندگی خود، دارای دیدگاه ها، خواسته ها، مشکلات و دغدغه های مربوط به خود بوده و به کمک و راهنمایی های والدین خود احتیاج دارند.

از آنجایی که کودک به دلیل کمبود زبان و دایره ی لغات خود قادر به بازگو کردن مشکلات پیچیده ی ذهنی و عاطفی خود نیست، استفاده از مشاور کودک برای یافتن علت مشکل کودک و یا تغییر رفتارهای او با والدینش لازم و ثمربخش است.

مشاور کودک با استفاده از ترفندها و ابزار هایی مانند بازی، نقاشی و انجام آزمون های مختلف از کودک، اطلاعات مورد نیاز را از او دریافت می کند. همچنین، مشاوران کودک در درمان بیماری های ذهنی او مانند اختلال وسواس فکری، اختلال استرس پس از سانحه و اختلال اضطراب فراگیر نیز نقش مهمی بر عهده دارند.

ویژگی های یک مشاور کودک خوب چیست

در ادامه به بیان ویژگی های یک مشاور کودک متخصص می پردازیم:

  1. آگاهی و دانش کافی از مراحل رشد کودک، نگرانی ها، ترس ها، و مشکلات احتمالی که ممکن است در هر سنی برای کودک پیش بیاید.
  2. گذراندن دوره های آموزشی تخصصی کار با کودک و اطلاع از رویکردهای جدید مطرح شده در این زمینه
  3. داشتن اشتیاق و علاقه ی فراوان به کار با کودک و مراقبت و درمان او
  4. داشتن ارتباط منظم با والدین کودک و پاسخگویی به سوالات آن ها در مورد کودک خارج از جلسات مشاوره
  5. برقراری ارتباط با سایر افرادی که اکثر اوقات با کودک هستند
  6. داشتن یک رابطه ی خوب و صمیمی با والدین که در نتیجه ی آن، کودک احساس امنیت کرده و مشکلش را آشکار نماید.
  7. امانت داری و رازداری مشاور و جلب اعتماد کودک و خانواده ی او جهت بهبودی حال کودک
  8. صبوری و همدلی مشاور با کودک
  9. شنونده ی فعال و خوب بودن مشاور

عوامل تاثیرگذار در تربیت فرزند

در ادامه به بیان عواملی که بیشترین تاثیر را در تربیت فرزندان دارند، می پردازیم.

  1. رفتار والدین: کودک از والدین تقلید می کند.
  2. بهداشت و ایمنی عاطفی: داشتن ارتباط نزدیک و صمیمی والدین با کودک
  3. محیط آرام: کودک در محیط آرام احساس امنیت کرده و می تواند احساسات خود را بدون ترس و واهمه تجربه و به راحتی بیان کند و در زمان لازم آن را کنترل نماید.
  4. درک متقابل: احترام به والدین و پیروی از آن ها لازم بوده و کودک نیز باید توسط والدین درک و به درستی و با منطق و عاقلانه هدایت شود.
  5. مشغله ی کاری والدین: مشغله های فکری و کاری والدین باعث کمتر شدن زمان بودن در کنار کودک شده و والدین کم حوصله تر شده و کنترل خود را زودتر از دست می دهند.

اهداف جلسات مشاوره کودک

هدف از مشاوره ی کودک کمک به او برای کنار آمدن و غلبه بر عواطف و احساساتش است تا بتواند یک زندگی آرام، سالم و بدون ترس، اضطراب و آسیب های روحی دیگر در پیش رو داشته باشد.

وظیفه ی مشاور تجزیه و تحلیل مشکل کودک به شکلی قابل درک می باشد. مشاور کودک می تواند از عملکرد درونی رشد کودک که در ۷ مرحله از زمان تولد تا پایان نوجوانی او اتفاق می افتد، آگاه شده و با ایجاد حس اطمینان و اعتماد نسبت به روش های درمان در کودک با او ارتباط برقرار کرده و مشکلات روحی و روانی او را حل کند.

  1. اهداف پایه: مهارت های اولیه ای که لازم است کودک با توجه به سن، محیط زندگی، تاریخچه ی زندگی و عوامل ارثی خود داشته باشد.
  2. اهداف والدین: این اهداف بر اساس رفتار و مشکل فعلی کودک و ارتباط آن با برنامه ریزی های کاری والدین تعیین می شوند.
  3. اهداف مشاور: بر اساس ارزیابی کودک و آزمون های گرفته شده از او توسط مشاور تعیین می شوند.
  4. اهداف کودک: با گذشت زمان و در طی جلسات درمان مشخص می شوند.

رشد عاطفی اجتماعی کودک ۳ تا ۶ ساله

کودکان از نظر رفتار، ویژگی ها و توانایی ها و خصوصیات اخلاقی و شخصیتشان با یکدیگر تفاوت های زیادی دارند.
دسته ای از این تفاوت ها حاصل زمینه های وراثتی و عوامل محیطی مانند اجتماع و فرهنگ می باشد. این تفاوت ها می تواند حاصل واکنش کودک به خانواده و همسالان خود، الگوهای تنبیه و تشویق کودک در خانواده، مواجهه ی کودک با رفتارهای خاصی در خانه و رسانه های گروهی، یادگیری از طریق تقلید و مشاهده ی رفتار دیگران و یا به علت پاداش و تشویق مداوم برای رفتار خاصی باشد.

  1. در سال های اولیه ی کودکی، کودک پرانرژی و آماده ی تجربه کردن و تنها انجام دادن کارهاست و در صورت عدم رسیدن به خواسته ی خود دچار بروز خشونت و پرخاشگری می شود. لازم است کودک در این دوران مورد حمایت و کمک دیگران قرار بگیرد.
  2. نیاز به ارتباط لمسی و توجه کلامی بزرگ ترها نیز از دیگر نیازهای اساسی کودک در این دوران است. همچنین، الگوی بازی کودک نشانه ی تغییر رشدی اوست. کودک ۳ تا ۴ ساله در ابتدا نیاز به بازی انفرادی و سپس بازی موازی با همسال خود ولی به طور مستقل و با ارتباط کم دارد. از ۴ تا ۶ سالگی، کودک به بازی اشتراکی و گروهی می پردازد و نقش معینی را به عهده می گیرد.
  3. درک کودک از جنسیت در این سال ها رشد کرده و تفاوت های دختر و پسر برای او آشکار می شود.
  4. فقدان محیط خانوادگی امن و سرشار از محبت باعث بی نظمی های رفتاری مانند خشونت، انزوا و اضطراب در کودک می شود که درک و شناخت مشکلات کودک توسط والدین و معلمان کمک زیادی به غلبه بر این نوع رفتارها می کند.

سطوح اساسی و مهمی که کودکان ۳ تا ۶ سال به توجه نیاز دارند

  1. در رابطه با خود: سازگاری با مهد کودک یا پیش دبستان و پرورش حس رضایت و خوشحالی از رفتن به آنجا، پرورش خودپنداری مثبت و عادات شخصی مناسب، رشد خلاقیت و استقلال و اعتماد به نفس، آموزش توانایی شناسایی و کنترل عواطف و بیان آنها
  2. در رابطه با همسالان: توانایی احترام به حقوق و احساسات دیگران با تبادل نظر و همکاری با آنها و رشد اعتماد برای شرکت در فعالیت های گروهی
  3. در رابطه با بزرگ ترها: توانایی گوش دادن و پیروی و همکاری با بزرگ ترها به عنوان دوست و راهنما، توانایی کنترل رفتار خود و سازش با موقعیت های مختلف
  4. در رابطه با محیط: پرورش حس همدردی، نوع دوستی، احترام به بزرگ ترها و مراقبت از افراد نیازمند و ناتوان و نیز حیوانات و گیاهان و دیگر موجودات

رشد جسمی و حرکتی کودک ۳ تا ۶ ساله

رشد جسمی و حرکتی کودک در این دوران به عوامل ژنتیکی، وضعیت تغذیه، شرایط عمومی بدن، و میزان تحرک و فعالیت های ورزشی کودک بستگی دارد.

میزان و نحوه ی رشد حرکتی هر کودک یک الگوی تقریبا ثابت و پیش بینی شده دارد ولی در هر کودک متغیر است.

کودکان در سال های اولیه بدن مستعد تری داشته و مهارت های قبلی کمتری دارند و با تلاش و حس کنجکاوی و اشتیاق بیشتری آماده ی کسب مهارت های جدید هستند.

استخوان ها و ماهیچه ها در حال رشد و شکل گیری بوده و زود خسته می شوند.

کودک در این دوران تمایل به انجام کارها با یک دست دارد که معمولا به استفاده از دست راست خود تشویق می شود.

همچنین، حوادث ناخوشایند رفتن به توالت در این دوران پیش می آید و لازم است رفتن به توالت به کودک یاداوری شود.

سطوح اساسی و مهمی که در این دوران به توجه نیاز دارند:

۱- کنترل قد و وزن کودک: کنترل ماهانه یا حداقل سه ماه یکبار قد و وزن کودک لازم است.

۲- رشد هماهنگی حرکتی: مهارت های حرکتی درشت مانند راه رفتن، داشتن تعادل، دویدن، پریدن، خزیدن و غلتیدن، لی لی کردن، بالا و پایین رفتن، حرکات موزون، پرتاب کردن، گرفتن، لگد زدن و مهارت های حرکتی ظریف مانند دوختن، بریدن، پاره کردن، چسباندن، نقاشی و رنگ آمیزی و ترسیم، نوشتن، تاکردن، خمیربازی، مرتب کردن، ریختن و پر و خالی کردن، دست ورزی می باشند.

رشد زبان در کودک ۳ تا ۶ ساله

یادگیری زبان برای کودکان سنین پیش دبستانی، پایه و مبنای یادگیری های بعدی آنان است که از طریق تقلید کردن و دلگرمی از افراد پیرامون آن ها و فرصت های شنیدن از دیگران و بیان افکار، احساسات و عقایدشان انجام می گیرد.

تفاوت سطح و کیفیت اکتساب زبان در کودکان بستگی به وراثت، نوع محیط و عوامل محیطی کودک دارد. کودک ابتدا با اعمال و حرکات خود و سپس با استفاده از مهارت های کلامی با دیگران ارتباط برقرار می کند.

سطوح اساسی و مهمی که در این دوران به توجه نیاز دارند:

۱- رشد مهارت های گوش دادن: تمیز و تشخیص صدا، مدت زمان گوش دادن و درک از طریق گوش دادن

۲- رشد واژگان مربوط به بدن، خانه و محیط

۳- رشد ابراز شفاهی: مکالمه، قصه و داستان گویی، بازی های نمایشی و عروسکی، تصویرخوانی، و ابراز خود به طرق جدید

۴- رشد آمادگی خواندن: تمیز شنوایی یا صدا، تمیز بینایی، تمیز دیداری و شنیداری، مسیریابی از چپ به راست

۵- رشد آمادگی نوشتن: رشد ماهیچه های کوچک (ظریف)، هماهنگی چشم و دست، درک حروف

رشد شناختی کودک ۳ تا ۶ ساله

منظور از رشد شناختی کودک، توانایی درک و شناختن محیط پیرامون اوست.

روند فکری کودک در مرحله ی رشد در حال تغییر می باشد. تفکر کودک در این مرحله از سوی ادراکش یعنی آن چه که می بیند، هدایت شده و تفکر خود- مرکز دارد.

کودک هنوز آمادگی تفکر منطقی و استدلال و تفکر انتزاعی را نداشته و آموزش او از طریق عینی و به وسیله ی بازی و فعالیت انجام می شود.

سطوح اساسی و مهمی که در این دوران به توجه نیاز دارند:

۱- رشد مهارت های شناختی اساسی: حواس پنجگانه، حافظه و مشاهده، طبقه بندی، توالی تفکر، استدلال و حل مسئله

۲- تشکیل مفاهیم اساسی: مفهوم شکل و رنگ، مفاهیم ریاضی پیش نیاز و مفاهیم محیطی مربوط به محیط طبیعی، فیزیکی و اجتماعی کودک

رشد بیان خلاق و درک زیبایی ها (زیباشناختی) در کودک ۳ تا ۶ ساله

همه ی کودکان استعداد خلاقیت متفاوتی دارند.

خلاقیت مترادف هوش نبوده و در خلا شکل نمی گیرد و نیاز به محیطی برانگیزنده و ترغیب کننده دارد.

سخت گیری و نظم بیش از حد و فضای خشک و مستبدانه در خانه و مدرسه باعث کاهش خلاقیت می شود. با فراهم کردن امکانات در بازی های آزاد مانند بازی های نمایشی و ساختمان سازی می توان خلاقیت کودک را پرورش داد.

علائم و نشانه های نیاز کودک به مشاوره ی حرفه ای به قرار زیر است:

۱- افسردگی مداوم و طولانی مدت

۲- گوشه گیری و بی علاقگی کودک به برقراری روابط اجتماعی و بازی با همسالان خود

۳- احساس خشم و عصبانیت شدید و طولانی در کودک که با تهدید، زورگویی، قلدری، پرت کردن و شکاندن و تخریب وسایل و آسیب رساندن به خود، حیوانات و بچه های کوچک تر از خود همراه باشد.

۴- احساس اضطراب و نگرانی مداوم کودک با نشان دادن علائم جسمی مانند سرخ شدن صورت، تعریق زیاد و حالت غش و سرگیجه

۵- احساس مسئولیت و گناه بیش از حد نسبت به دیگران در صورت داشتن تجربه ی طلاق یا مرگ یکی از والدین که خود را مقصر می دانند. از علائم جسمانی آن داشتن تپش قلب و دل درد و حالت تهوع هنگام امتحان است.

۶- اضطراب جدایی از والدین و وابستگی بیش از اندازه ی کودک به آن ها

۷- اختلال توجه و تمرکز در کودک که با بی توجهی به دستورات داده شده ی اطرافیان و عدم توانایی کامل و درست و به تنهایی انجام دادن کارها مشخص می شود.

۸- زندگی در رویای گذشته با صحبت کردن زیاد در مورد آن

۹- تغییر در عادات روزانه مانند خوردن و خوابیدن و افت نمرات تحصیلی

۱۰- اصرار بر خواسته ی خود با گریه و لجبازی

۱۱- اوتیسم کودک

۱۲- شب ادراری کودک

۱۳- دروغ گویی

۱۴- بیش فعالی

۱۵- داشتن مشکلات ارتباطی با اطرافیان

۱۶- احساس ناتوانی والدین در کنترل و تربیت و برقراری ارتباط سالم و سازنده با فرزندان و حل مشکلات آن ها

لازم به ذکر است که برای یادگیری اصول صحیح تربیت فرزند، ابتدا والدین باید به کنترل احساسات خود مانند خشم و عصبانیت در زمان تربیت فرزندشان پرداخته و با درک و شناسایی احساس خود، از عهده ی کنترل آن بربیایند. از آنجایی که کودک مقلد رفتار والدین خود است، والدین باید با خود کنترلی عاطفی و نشان دادن رفتارهای درست به جای تنبیه و سرزنش، کودک را متوجه اشتباهش کنند.

رایج ترین مسائلی که مشاور کودک با آن ها روبرو است:

۱- شیوه های صحیح تربیت کودک و برخورد مناسب با او در هر سن

۲- طلاق والدین یا مرگ یکی از اعضای خانواده

۳- مشکلات ذهنی مانند اضطراب و افسردگی

۴- سوء استفاده ی جنسی، عاطفی یا فیزیکی از کودک

۵- تجربه ی یک حادثه ی تکان دهنده در زندگی کودک

۶- مراحل رشد کودکان در هر دوره ی سنی

۷- وجود اعتیاد یا سوء مصرف مواد مخدر در خانواده

۸- گریه و لجبازی کودک

۹- خجالتی بودن و گوشه گیری و داشتن مشکلات ارتباطی با سایرین

۱۰- بیش فعالی کودک

۱۱- پرخاشگری در کودک

۱۲- پاسخ به سوالات جنسی و سوالات دینی و اعتقادی کودک و تربیت جنسی او

۱۳- انتخاب اسباب بازی یا بازی و داستان مناسب برای دختر و پسر

۱۴- مشکل جویدن ناخن و دستشویی رفتن کودکان

نتیجه

روانشناسی کودک مطالعه ی فرایندهای روانشناختی کودکان از زمان تولد تا پایان نوجوانی آن هاست.

رویدادهای دوران کودکی می توانند اثرات عمیق و ماندگاری بر روح، روان، رفتار، شخصیت و زندگی آینده ی کودک داشته باشند.

مشاور کودک در کلینیک روانشناسی افرا با استفاده از بازی درمانی، نمایش درمانی، قصه درمانی، دارو درمانی در مواقع وجود اختلال، توانمند سازی و آموزش مهارت ها به کودک و همچنین، آموزش والدین درباره ی مشکل و ارائه ی راهکارهای لازم به آنها، باعث ایجاد آرامش و گرم تر شدن کانون خانواده می شوند.

مشاور روانشناسی کودک امری تخصصی، حساس، و ضروری بوده که متضمن سلامت روحی و روانی فرزند بوده و اگر به موقع و توسط متخصص مشاوره ی کودک انجام شود، باعث پیشگیری از وقوع مشکلات آتی و آسیب های فردی، خانوادگی، و اجتماعی کودک می شود.