پرخاشگری و خشونت کودکان در مدرسه

پرخاشگری و خشونت کودکان در مدرسه

پرخاشگری در کودکان پدیده‌ای شایع است که به صورت ‌های مختلفِ جسمی، عاطفی و تنشِ قابل توجه خود را نشان می‌دهد. اگرچه این مسئله بخش طبیعی در روند رشد کودک شماست، اما از او انتظار می ‌رود که در مدرسه احساساتش را بشناسد و مدیریت کند. هر چه آموزش‌های شما در این زمینه از سن کمتری آغاز شود احتمال اینکه فرزندتان بتواند بر پرخاشگری‌اش غلبه کند بیشتر می‌شود. زورگویی و پرخاشگری بچه‌ها مشکل شایع امروزه والدین است. خشونت رفتاری کودکان و سازگار نبودن وی با همسن و سال‌های خود می ­تواند ریشه در نوع تربیت آن‌ها داشته و مشکلات بسیاری در آینده به وجود بیاورد. در ادامه به تشریح انواع پرخاشگری، علل آن و برخورد مناسب با این گونه کودکان، می پردازیم.

پرخاشگری کودکان در مدرسه

پرخاشگری چیست؟

گروهی از روانشناسان پرخاشگری را رفتاری می ­دانند که به دیگران آسیب می ­رساند یا بالقوه می ­تواند آسیب برساند. پرخاشگری ممکن است بدنی باشد (زدن – لگد زدن – گاز زدن) یا لفظی (فریاد زدن، رنجاندن) یا به صورت تجاوز به حقوق دیگران (چیزی را به زور گرفتن).

پرخاشگری یک نوع رفتاری است که از خشم و عصبانیت نشأت می گیرد. این رفتار را می ‌توان به دو گروه تقسیم‌بندی کرد:

پرخاشگری وسیله ای: رفتاری است که فرد به وسیله آن خواستار به دست ‌آوردن هدفی دیگر است و ابداً قصد حمله به دیگران یا اذیت کردن آن‌ها را ندارد. البته در این میان ممکن است لطمه ای نیز به کسی وارد شود.

پرخاشگری خصمانه: رفتاری است که به منظور صدمه و آزار رساندن به دیگری یا دیگران ابراز می ‌شود؛ و هدف در آن صرفاً آزار رساندن است. مثلا کودکی کودک دیگر را می ­زند و یا در مدارس دیده می ‌شود که زنگ ‌های تفریح، کودکان در حیاط مدرسه بعضاً به کتک ‌کاری می پردازند.

بیشتر پرخاشگری ­های بین کودکانِ کوچک از نوع «وسیله ­ای» است، اما با تغییرات رشدی و بزرگتر شدن کودکان و نزدیک‌تر شدن به سال های پیش از مدرسه و مدرسه نوع پرخاشگری آن‌ها تغییر می ­کند و غالباً خصمانه است.

پرخاشگری را باید از جرئت ورزی متمایز دانست. جرئت ورزی، دفاع از حقوق یا متعلقات (مانند ممانعت کودک از این که کسی به اسباب بازی‌اش دست بزند) یا بیان امیال و آرزوها را در بر می ­گیرد. مردم معمولاً شخص با جرئت را پرخاشگر می ­دانند، در صورتی که کسی که از حق خود دفاع می ­کند با جرئت است نه پرخاشگر.

پرخاشگری در کودکان

کودکانی که رفتار پرخاشگرانه دارند معمولا خود انگیخته، بی ‌قرار و زودرنج هستند. پژوهش ‌های جدید می ‌گویند که این مسئله با توانایی ‌های گفتاری و طبیعت ذاتی بچه‌ها در ارتباط است یعنی هرچقدر کودکان در شناخت و بیان احساساتشان ضعیف تر باشند احتمال اینکه استیصال خود را از ناتوانی در ابراز احساسات به صورت پرخاشگری نشان دهند، بیشتر است. پرخاشگریِ موردی در کودک طبیعی است اما اگر به کرات یا بر طبق یک الگوی مشخص اتفاق بیفتد خطرناک خواهد بود. پرخاشگری معمولا از ناتوانی کودک شما در کنار آمدن با خشم، عوامل بیولوژیکی، بدرفتاری والدین یا کمبود مهارت‌های ارتباطی ناشی می شود.

منشاء و ریشه پرخاشگری

  • منشاء غریزی و فطری

طفل به همراه تولد خود این حالت را دارد و آماده پرخاشگری است که جلوه آن به صورت جنگ، دفاع، نزاع‌ های شخصی دیده می‌ شود در واقع بخشی از خشم، ذاتی و مورد نیاز برای بقاست.

  • منشاء اجتماعی

گروهی از روانشناسان این حالت را ناشی از آموخته ‌های اجتماعی و مکتسبات آن می ‌دانند و می ‌گویند: نارضایتی فرد از محیط و اطرافیان و عقده‌هایی که از پدر و مادر، مدیر، معلم و مدرسه دارد، سبب پیدایش این حالت و عقده در فرد می ‌شود.

شاید بهترین نظر این باشد که بگوییم این حالت در افراد دارای ریشه و منشاء غریزی و اجتماعی است بدین معنی که اصل آن در افراد غریزی است. در همه افراد کم و بیش به صورت آشکار و نهان وجود دارد ولی به تدریج و بر اثر اکتساب، دامنه آن گسترده خواهد شد.

دلایل و انواع پرخاشگری کودکان

۱- الگو پذیری فرزندان از والدین

یکی از دلایل بسیار مهم پرخاشگری در فرزندان یادگیری است. یعنی فرزندانی که الگوهای رفتاری پرخاشگرانه داشته ­اند، همانند الگوهای خود رفتار می ­کنند. چنان چه پدر یا مادری خلق و خویی عصبانی و پرخاشگر داشته باشند، مسلماً فرزندشان نیز پرخاشگر خواهد شد.

این رفتار توسط کودک یاد گرفته می ­شود. از آن جا که فرزندان با والدین همانند سازی می ­کنند، بنابراین بسیاری از رفتارهای پدر و مادر ناخودآگاه توسط فرزندان فرا گرفته می ­شود. توضیح این که فرایند همانند سازی کاملاً ناخودآگاه صورت می ­پذیرد.

نکته دیگر این که حتماً لازم نیست والدین با خودِ کودک پرخاشگرانه رفتار کرده باشند؛ چنان چه او شاهد رفتارهای خشونت بار پدر و مادر با افراد دیگر نیز باشد، این گونه رفتار را فرا می گیرد. بنابراین فرزندان از طریق مشاهده، رفتارهای والدین را می ­آموزند.

بر این نکته می ­توان تأکید کرد که فرزندان با چشمان خود می ­آموزند؛ یعنی آن چه را مشاهده می ­کنند، یاد می ­گیرند؛ حتی اگر آن رفتار به طور مستقیم در مورد خود آن‌ها صورت نگیرد.

پرخاشگری والدین و تاثیر آن بر پرخاشگری کودکان

۲- عدم پذیرش و آموزش مناسب در برابر احساس حسادتِ فرزندان

حسادت هیجانی است که در اثر احساس ناکامی از نداشتن چیزی که دیگری دارد، به وجود می آید. در صورتی که والدین در برابر حسادتِ کودک واکنش مناسبی نشان ندهند و آن را به عنوان یک بخش طبیعی در کودک خود نپذیرند؛ باعث می‌شوند کودک با انباشته شدن حسادت و گفتگو نداشتن در این پیرامون شبیه انبار باروتی شود که هر زمان این احساس را تجربه کرد شروع به تخریب روابط یا محیط کند.

۳- عدم تحمل ناکامی در کودکان

ناکامی یکی از مسائلی است که به پرخاشگری می ­انجامد. وقتی فرزند شما به هدف خود دست نیابد و ناکام شود، یکی از رفتارهایی که از او سر می ­زند پرخاشگری است. جدا از اینکه آستانه تحمل بچه‌ها در برابر ناکامی متفاوت است، کودکان اگر آموزش لازم را در برابر تحمل ناکامی نگرفته باشند؛ تصور می کنند که در زندگی هیچ وقت نباید ناکام شوند در نتیجه از همه کس و از همه چیز توقع برآورده کردن نیازهای خود را دارند. بنابراین چون این یک انتظار دور از واقعیت می باشد؛ این کودکان وقتی وارد محیط اجتماعی از جمله مدرسه می شوند به سرعت به عنوان کودکان پرخاشگر و زود رنج شناخته می شوند.

۴- اضطراب در کودکان

از آنجایی که بچه­ های مضطرب نمی­ توانند آرام باشند، بیشتر با محیط خود دچار چالش می شوند و در این مواقع به دلیل کمبود مهارت حل مسئله دو شیوه را در پیش می گیرند.

الف) نشان دادن احساس درماندگی و رفتار گریزی.

ب) پرخاشگری کردن و با زور مسئله را حل کردن.

اگر از کودک مضطرب بپرسیم که چرا پرخاش می ­کنی و عصبانی هستی؛ خواهد گفت نمی­ دانم؛ یا خواهد گفت دست خودم نیست.

۵- پرخاشگری، نشانه ­ای از تضادهای درونی

گاهی فرزندان در دوگانگی و تضادهای درونی قرار می ­گیرند. یا بهتر بگوییم، گاهی بر سر دو راهی ­هایی گیر می ­کنند و نمی ­دانند کدام راه را انتخاب کنند؛ و این حالت آن‌ها را دچار تعارض، اضطراب و خشم می ­کند.

مثلاً کودکی که دوست دارد نزد مادرش در منزل بماند و از طرفی وقتی می بیند تمام کودکان به مدرسه می ­روند، همزمان تمایل به مدرسه رفتن نیز دارد، دچار دوگانگی می ­شود. به کودکان خود کمک کنیم که در دو راهی ­های زندگی، مدت طولانی قرار نگیرند. برای آن‌ها مزایا و معایب هر تصمیم را بنویسید و به آن‌ها کمک کنید تا تصمیم بگیرند.

۶- افسردگی در کودکان

پرخاشگری و کج خلقی در فرزندان چنان چه با بی رغبتی برای شروع کارهای جدید یا ناتمام گذاشتن کارها و رها کردم آن‌ها با بی تفاوتی همراه باشد، می تواند نشانه ­ای از افسردگی باشد که در این صورت لازم است شرایط زندگی کودک تمام و کمال مورد بررسی قرار گیرد.

۷- پرخاشگری؛ بیماری‌ها؛ مصرف دارو

بعضی از بیماری‌ها به مصرف دارو نیاز دارد و ممکن است از عوارض جانبی داروها کج خلقی و رفتارهایی باشد که خشونت را برمی ­انگیزند و یا اثر داروها به طور غیر مستقیم باعث پرخاشگری شوند، مثلا آستانه تحمل کودک را پایین آورند یا کودک را تحریک پذیر و زود رنج کنند.

۸- تاثیر پذیری از رفتار پرخاشگرانه مشاهده شده در محیط و در رسانه‌ها

رسانه‌ها عامل موثری در رشد و تحول سیستم های ارزشی، و شکل دهنده‌ی رفتار می ­باشند. تحقیقات مربوط به تاثیر رسانه‌ها بر کودکان و نوجوانان، نشان داده اند که این کودکان:

  • ترس از خشونت ندارند.
  • به تدریج می ­پذیرند که خشونت راهی برای حل مشکل است.
  • به تقلید خشونت می ­پردازند.
  • ناخودآگاه با شخصیت ­های خاصی چه قربانیان و چه قربانی کنندگان همانند سازی می کنند.

مشاهده خشونت در برنامه های تلویزیونی باعث پرخاشگری در کودکان می ­شود. گاهی اوقات حتی دیدن یک برنامه خشونت آمیز می ­تواند پرخاشگری را افزایش دهد. کودکانی که مکرراً نمایش هایی پر از خشونت را تماشا می ­کنند و از این کار منع هم نمی ­شوند، به احتمال زیاد، به تقلید آنچه می ­بینند می ­پردازند.

تاثیر رسانه و تلویزیون در پرخاشگری کودکان

اثر خشونت تلویزیونی ممکن است فوراً در رفتار یا گفتار کودک نمودار شود و یا سال‌ها بعد خود را نشان دهد. البته خشونت تلویزیونی تنها علت پرخاشگری یا رفتار خشونت آمیز نیست ولی جزو عوامل مهم محسوب می ­شود.

۹- عوامل محیطی

احتمال بروز رفتارهای پرخاشگرانه در کودکانی که در محله ‌های ناامن زندگی می ‌کنند، مثل محلاتی که افراد معتاد یا بزه‌کار در آن زیاد هستند، بیشتر است. بچه هایی که به مدارسی با شرایط ناامن می ‌روند یا دوستانی دارند که با آن‌ها پرخاشگرانه برخورد می‌کنند یا کودکانی که تمام روز را به تماشای تلویزیون می گذرانند، همگی مستعد رفتارهای غیرعادی هستند. فقر، محرومیت و تک والد بودن هم می ‌تواند باعث واکنش ‌های شدید کودک نسبت به دیگران بشود.

۱۰- خشونت و مدرسه

مشاهده‌ی یک روز از زندگی دانش‌آموزان در مدرسه در هر یک از مقاطع تحصیلی، در شهر و روستا، در کلاس و به ویژه در حیاط مدرسه که ظاهرا در آنجا به بازی و استراحت و تخلیه انرژی ­های خود می پردازند صحنه ­هایی از خشونت و درگیری میان دانش‌آموزان یا میان مسئولان و معلمان مدرسه با دانش آموزان را آشکار می ­نماید. گاهی کودکان در مدرسه قربانی خشونت می ­شوند؛ و این قربانی شدن باعث می ­شود که خود آن‌ها نیز رفتار خشونت آمیز را به کودکان دیگر نشان دهند.

خشونت یکی از مشکلات مدرسه است که دانش‌آموزان درگیر آن می شوند. این خشونت گاه خود را بصورت کلامی، توهین، تحقیر، تمسخر و لقب دادن و گاه بصورت خشونت ­های جسمانی نشان می‌­دهد.

اثرات فردی و اجتماعی این خشونت‌ها آشکار است، کودکی که به هر علتی در محیط آموزشی تحت خشونت‌­های کلامی یا بدنی قرار می ­گیرد.

پرخاشگری کودکان در مدرسه

علاوه بر احساس ناامنی و بیزاری از مدرسه که نتیجه آن بصورت افت تحصیلی یا ترک تحصیلی آشکار می ­شود با اثرات ناگوار این رفتار در طول زندگی مواجه می ­شود به نحوی که او نیز ممکن است بعدها به هنگام تشکیل خانواده یا در مسئولیت‌­هایی که بر عهده خواهد گرفت رابطه ای ناسالم با دیگران برقرار کرده و چه بسا خشونت را از نسلی به نسل دیگر انتقال دهد.

علاوه بر آن خشونت در مدرسه می ­تواند به بد شدن جو کلاس و مدرسه بیانجامد و با ایجاد اختلال در تدریس معلم، روابط میان دانش آموزان و نیز روابط میان معلم و دانش آموز را ضایع کند.

بسیاری از تنش‌­ها و ناآرامی‌­ها در مدرسه ناشی از رفتارهای بین فردی دانش آموزان است که بدون در نظر گرفتن زمینه ­های اجتماعی و فرهنگی متفاوت در کنار هم در مدرسه تحصیل می کنند و هرگز آموزشی برای ایجاد تفاهم و بهبود مهارت‌های اجتماعی لازم دریافت نمی ­کنند.

عواملی که به خشونت در مدرسه می انجامند، عبارت اند از:

  • وقتی دانش آموزی توسط دانش آموزان دیگر مورد تمسخر قرار گیرد.
  • وقتی دانش آموزی توسط دانش آموزان دیگر کتک بخورد و قادر به دفاع از خود نباشد.
  • وقتی دانش آموزی همیشه از مشاجرات فرار می کند و حتی در مواقعی به گریه متوسل می ­شود.
  • وقتی دانش آموزی مرتب اشیا، وسایل و پول خود را گم می ­کند.
  • وقتی دانش آموزی از لحاظ ظاهری (پارگی لباس و یا نامناسب بودن آن) مورد تمسخر قرار می ­گیرد.
  • وقتی دانش آموزی خجالتی است و سکوت مکرر در کلاس دارد.
  • وقتی دانش آموزی افت تحصیلی، افسردگی و ناراحتی دارد.

این عوامل در دانش آموز شرایطِ قربانی خشونت دیگران شدن را فراهم می کند و خود کودک نیز در مرحله بعدی تبدیل به یک فرد پرخاشگر همراه با رفتارهای پرخاشگرانه خواهد شد.

در مقاله بعدی راه های درمان پرخاشگری کودکان را به شما به طور کامل شرح خواهیم داد.

پرخاشگری و خشونت کودکان در مدرسه
۵ (۱۰۰%) ۱ vote

منبع نوشته:chetor.com , beytoote.com , mehcom.com

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

1 نظر

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *