آیا کودک شما توانایی دوست‌یابی در مدرسه را ندارد؟

آیا کودک شما توانایی دوست‌یابی در مدرسه را ندارد؟
(ترویج شادی و نشاط در محیط مدرسه)

دوستی، رابطه دو جانبه‌­ای است که مصاحبت، مشارکت، درک افکار و احساسات و دلداری دادن به یکدیگر را به هنگام نیاز در بر دارد. داشتن دوست صمیمی می‌­تواند از کودک در برابر فشار وقایع استرس­‌زا و تنهایی محافظت کند، عزت نفس او را افزایش داده، اضطراب و افسردگی را کاهش دهد. کودکانِ بدون دوست که توانایی دوست‌یابی را ندارند از تنهایی رنج می‌­برند و اغلب از نظر اجتماعی بی‌­تجربه و بدون مهارت هستند.

”دکتر پالینی و همکارانش“ معتقدند که دوستی‌­ها و کیفیت روابط میان فردی با پیشرفت مهارت­‌های اجتماعی و تعدیل هیجانات همبستگی قوی دارند. همچنین آموزش مستقیم مهارت‌­های دوست‌یابی به کودکان، باعث افزایش کیفیت دوستی در آنان می‌­شود و آموزش از طریق والدین به اندازه آموزش مستقیم در افزایش کیفیت دوستی در آنان اثر­بخش نیست.

روانشناسان معتقدند که احساس بی­‌ارزشی عمیق یا فقدان عزت نفس ریشه­‌ی بسیاری از نابهنجاری‌­های روانی است که در میان افراد دیده می‌­شود. عزت نفس عبارت است از قضاوت و نگرشی که فرد به طور پیوسته و مداوم از ارزش­‌های خود بیان می­‌دارد. دانش‌آموزانی که عزت نفس بالاتری دارند، در تکالیف مدرسه و پیشرفت تحصیلی موفق‌­تر هستند، در اجتماعات درون مدرسه و جامعه مشارکت بیشتری داشته همچنین روابط میان فردی موفق‌­تری دارند. بنابراین برای افزایش پیشرفت تحصیلی باید عزت نفس را بالا برد. دانش‌آموزان دارای عزت نفس پایین، تصویری افسرده و ناامید از خود نشان می­‌دهند و در مدرسه تمایل دارند در حاشیه بمانند. در حالی که دانش‌آموزان با عزت نفس بالا، فعالند و ابراز وجود می­‌کنند و پیشرفت تحصیلی بیشتری دارند و کمتر دچار اضطراب می‌­شوند.

داستانک:

روزهای مهر به پایان رسیده بود و پارسا چندمین ماه از حضور خود در مدرسه را تجربه می‌کرد، روزی بسیار ناراحت از مدرسه به خانه بازگشت و بی‌­حوصله روی مبل نشست، مادرش که او را در این حال دید از او سوال کرد که چه شده پسرم؟ پارسا در جواب گفت: منو کسی دوست نداره، هیچ کدوم از بچه‌­های مدرسه با من دوست نمی­شن.

شما خود را جای این مادر بگذارید، در برخورد با این مشکل فرزندتان چه کار باید بکنید؟

الف- کشف علت مشکل دوست‌یابی

ب- برنامه‌­ریزی برای حل مشکل دوست‌یابی

ج- نحوه پاسخ به مشکل دوست‌یابی

الف- کشف علت مشکل دوست‌یابی کودک

اگر کودکتان در ایجاد و نگهداری دوستی‌­ها مشکل دارد، بکوشید علت آن را دریابید.

  • آیا آن ‌قدر حساس است که همیشه احساساتش جریحه‌دار می‌شود و دوستانش را از دست می‌دهد؟
  • آیا ساکت است و نسبت به ارتباط با دیگران بی‌تفاوت است؟
  • آیا تهاجمی ‌و قلدر است و به همین علت کودکان دیگر نمی‌خواهند با او باشند؟
  • آیا از مهارت­‌های اجتماعی برخوردار نیست؟
  • آیا مهارت‌های لازم برای یک دوست با وفا بودن را ندارد؟

کودک شما توانایی دوستیابی در مدرسه را ندارد؟

سوالاتی که کودک برای تصمیم گیری در دوست‌یابی در ذهن خود دارد:

اصولاً تمامی کودکان برای تصمیم‌گیری در مورد دوست شدن یا نشدن با کودکی دیگر در ضمیر و ذهن ناخودآگاه خود پاسخی برای پرسش­‌های اساسی زیر پیدا می‌­کنند.

  • آیا بودن با این کودک مایه‌­ی خوشحالی و شادی خواهد بود؟ ویژگی‌­های مثبت: شوخ طبعی، خوش رویی، داشتن مهارت و توانایی‌­های خاص، تمایل و قابلیت مشارکت و همکاری. ویژگی‌­های منفی: پرخاشگری و حالت تهاجمی داشتن، رفتار دخالت گرانه، بدجنسی، برتری طلبی، حالت تدافعی و گوشه گیری، خجالت و قدرت ادراک پایین ویژگی‌­های منفی برای این سوال به شمار می‌­رود.
  • آیا او قابل اعتماد هست؟ ویژگی­‌های مثبت: اطمینان صداقت، راستگویی، رازداری و وفاداری. ویژگی‌­های منفی: حالت تهاجمی و پرخاشگری داشتن، دروغ، فاش کردن راز.
  • آیا او در رسیدن به اهدافم کمک خواهد بود یا سد راهم است؟ ویژگی‌­های مثبت: مشارکت و کمک کردن. ویژگی‌­های منفی: دخالت‌گری و حساس و انفجاری بودن.
  • آیا به نحوی که من دوست دارم بر روی هم تاثیرگذار هستیم؟ ویژگی‌­های مثبت: قابلیت همکاری و واکنش و پاسخ مثبت دادن. ویژگی‌­های منفی: تهاجمی و پرخاشگر بودن (قلدری)، ریاست و برتری طلبی و انعطاف ناپذیری و یک دندگی.
  • آیا با او بودن باعث می­‌شود تا حس خوبی نسبت به خود پیدا کنم؟ ویژگی‌­های مثبت: کمک کردن، مهربانی، ابراز محبت و دوستی کردن و پاسخ و واکنش مناسب دادن. ویژگی­‌های منفی: توهین و بدجنسی کردن، عدم پاسخ دهی و واکنش نشان دادن و بی‌­مهری کردن.
  • آیا او شبیه من است؟ ویژگی­‌های مثبت: علایق و ارزش‌­های مشابه، احترام به عهد و پیمان‌­های درون گروهی، هم‌سن، هم‌جنس و هم‌نژاد بودن و برعکس آن­‌ها و نیز معلولیت جزء موارد منفی به حساب خواهند آمد.

ب- برنامه ریزی برای حل مشکل دوست‌یابی کودک

برداشتن اولین قدم برای پذیرش روابط اجتماعی

برای زمان بازی خردسالان و کودکان پیش از سنین مدرسه برنامه ‌ریزی کنید.

روی اولین تجارب کودکان نظارت کنید و آماده باشید تا با دخالت در کارشان بازی آن‌ها را آسان کنید.

گردش ‌های خانوادگی

اجتماع چند گروه خانواده فرصت خوبی برای ورود کودکان در موقعیت‌های اجتماعی به همراه کودکان سنین متعدد فراهم می‌کند.

این موقعیت‌ها به کودک شما فرصت می‌دهد مهارت­‌های اجتماعی را به کار گیرد و در عین حال نظاره‌گر ارتباط شما با مردم دیگر باشد.

گردش های خانوادگی فرصتی مناسب برای آموزش مهارت دوستیابی در کودکان

همچنین گردش­‌های خانوادگی موجب ایجاد پیوندهای عمیق داخل خانواده می‌شود و بعدها که کودکتان باید مقابل فشار گروه همسالان ایستادگی کند؛ چنین گردش‌هایی نتیجه خود را نشان خواهد داد.

ارایه الگوی مناسب

زمانی که شما در حال خوش‌ آمد گویی به مردم، گفتگوی تلفنی، خرید، بازی و یا انجام هر کار دیگری با مردم هستید، الگوی رفتار اجتماعی را به کودک نشان می‌دهید.

اگر خجالتی بودن یکی از مشخصات شماست، کودک ممکن است از خجالتی بودن شما تقلید کند و بنابراین شاید لازم باشد که‌ این مشخصه خودتان را تغییر دهید.

به یاد بسپارید که مهارت­‌های اجتماعی دیگری هستند که شما به طور ناخودآگاه در حال آموختن آن‌­ها به کودکتان هستید حتی اگر ترجیح می‌دهید که آن‌­ها را یاد نگیرد.

برای آموزش دوست‌یابی الگوی مناسبی برای کودکان خود باشید

سایر نکات

  • پافشاری نکنید
  • کودک را در مقابل مردم انگشت نما نکنید، از جملاتی مانند «نمی‌تونی به دایی‌ات سلام کنی؟» یا «برای همه از یک تا ده بشمر» بپرهیزید.
  • به کودک برچسب نزنید. توصیف کودکتان به عنوان خجالتی، تنها، ساکت و یا سرد، روشی غلط است.
مثال:

برای نمونه در حال گذشتن از کوچه هستید و به آشنایی برمی‌خورید. کودک شما در سلام کردن یا حتی نگاه به فرد آشنا تردید دارد. رو به فرد آشنا می‌کنید و می‌گویید «محمد خجالتیه» ولی نمی‌دانید که با برچسب زدن به کودکتان رفتار او را تقویت می‌کنید.

  • زمانی که به کودکتان برچسب انزوا طلب و یا دچار مشکل در دوست‌یابی را می‌زنید، رفتار اجتماعی نامناسب را در او برمی‌انگیزید. درحالی که می‌توانید با گفتن جملاتی او را تشویق کنید تا اجتماعی‌­تر باشد.
مثال:

برای مثال «تازه الان شما را دیده، چند دقیقه طول می‌کشه تا بهتون عادت کنه.» این جمله را به جای اینکه بگویید «همیشه همین طوره» به کار ببرید.

  • درباره رفتارهایی که مشاهده می‌کنید و این که چگونه موجب تاثیرگذاری بر روابط می‌شوند، گفتگو کنید.
  • درباره دوستی صحبت کنید.
  • اگر کودک به دلیل تمام شدن یک رابطه دوستی از نظر روانی آسیب دیده است، درباره وضعیت دوستی‌ها و اینکه چطور طی سال‌ها دوستان زیادی خواهد داشت که بعضی از آن­‌ها به مدت طولانی و بعضی از آن‌­ها تنها مدت کوتاهی دوست او خواهند بود، گفتگو کنید.
  • از کودک بخواهید نام یکی از همکلاسی‌هایش را که همه او را دوست دارند بگوید و سپس درباره خصوصیات او چنین بپرسید:

“چه طور رفتار می‌کند؟ چه کارهایی انجام می‌دهد؟ ویژگی‌های یک دوست خوب چیست؟”

  • با همدیگر در این ‌باره صحبت کنید که دوست دارد چه مهارت‌­های اجتماعی و چطور دوستی‌­هایی داشته باشد، بیشتر کودکان می‌توانند به آسانی کودکانی را که دوست دارند، با آن‌­ها دوست باشند، نام ببرند.
  • از او بپرسید که در مدرسه زنگ ناهار را چگونه گذرانده، آیا تنها بوده یا دوستی برای خود یافته است؟ آیا در زنگ تفریح دوستی برای خود پیدا کرده تا با او بازی کند؟ اگر دوستی داشته، چگونه با هم بازی کرده‌­اند؟
  • باید سعی کنید مهارت­‌های لازم دوست‌یابی را به فرزندتان آموزش دهید. مثلا اگر کودکی را می­‌بینید که پرخاشگر و عصبانی است به فرزند خود بیاموزید که این رفتار خوب نیست و ممکن است دوستی شما را به هم بزند. کودک باید در کنار همسال خودش احساس شادی و امنیت کند.
در انتها:

عزت نفس بر الگوهای پیشرفت، عملکرد و سلامت روانی تاثیر می‌­گذارد به همین دلیل لازم است که ارزیابی مثبت فرد از خودش تقویت شود. یکی از عوامل اصلی تقویت عزت نفس برقراری تعامل اجتماعی با همسالان است. بخشی از خودپنداره و عزت نفس کودکان را ارزیابی همسالان از آن‌­ها تشکیل می‌­دهد.

یکی از عوامل موثر در ارزیابی همسالان، نوع و کیفیت روابط کودکان با دیگران است. کودکان و دانش‌آموزان فاقد مهارت‌­های اجتماعی، اغلب از طرف دیگر همسالان طرد می‌­شوند که این موضوع علاوه بر تاثیر فراوان بر عزت نفس دانش‌آموزان، سبب مشکلات تحصیلی در آنان می­‌گردد. مشکلات تحصیلی نیز بر روابط فرد و خود پنداره او تاثیر منفی می­‌گذارد. کودکان و نوجوانانِ دارای مهارت­‌های ارتباطی ضعیف، با احتمال کم‌تری از سوی همسالانشان مورد پذیرش قرار می‌­گیرند. عواملی نظیر برقراری ارتباط مطلوب، ابراز وجود، همکاری، خود افشایی، خاتمه مطلوب به ارتباط، گوش دادن فعال، انعکاس احساسات و توضیح واضح و روشن که از مولفه‌­های روابط میان فردی مناسب است، در ارتقاء عزت نفس موثر می‌­باشند و آموزش آن­‌ها کمک شایانی به پیشگیری مشکلات متعدد کودکان می‌­نماید.

ج- نحوه پاسخ به مشکل دوست‌یابی کودک

در مقاله بعدی (چگونه دوست‌یابی در مدرسه را به کودکان خود آموزش دهیم؟) به طور جداگانه مورد بررسی قرار می‌­گیرد.

منبع نوشته:namnak.com , koodakefarda.ir , article.tebyan.net

درباره نویسنده

کارشناس ارشد روانشناسی بالینی گرایش خانواده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *